اخبار > عبدالسلام بن صالح مشهور به خواجه اباصلت هِرَوی



 

کد خبر:٤٠٠٩١٦بازدید:217تاریخ درج:سه شنبه ٢٩ خرداد ١٣٩٧

 عبدالسلام بن صالح مشهور به خواجه اباصلت هِرَوی

محدثان شیعه

 

عبدالسلام بن صالح مشهور به خواجه اباصلت هِرَوی(حدود ۱۶۰-۲۳۶ق) از اصحاب امام رضا(ع) که از آن حضرت روایاتی نقل کرده است.

اباصلت، از راویان حدیث سلسلة‌الذهب و همچنین راوی چگونگی شهادت آن حضرت به دست مأمون عباسی است. خواجه اباصلت در ۲۳۲ق یا ۲۳۶ق در زمان حکومت طاهر بن عبد الله بن طاهر، در خراسان، درگذشت. مدفن وی در فاصله ۱۰ کیلومتری مشهد واقع شده است.

نسب، تولد و وفات

نام او عبدالسلام بن صالح بن سلیمان بن ایوب بن مَیسَره است و به اباصلت هروی شهرت دارد. گویا جد اول یا دوم اباصلت، در هرات می‌زیسته و در فتوحات، اسیر و به حجاز برده شده و به عنوان غلام‌ در اختیار عبدالرحمن بن سَمُره قرشی قرار گرفته است. به همین دلیل است که مورخان اباصلت را از موالی عبدالرحمن بن سمره دانسته‌اند.معروف‌ترین لقب وی «هَرَوی» که شیعه و سنی به آن اشاره کرده‌اند، برگرفته از محل زندگی اجداد اوست. «قُرشی»، «عَبْشمی»، «نیشابوری»، «بصری» و «خراسانی» را نیز از القاب او ذکر کرده‌اند.

تاریخ ولادت وی روشن نیست، ولی از آن رو که به گفته خودش از روزگار کودکی ۳۰ سال در محضر سفیان بن عیینه (متوفی ۱۹۶ ق) بوده است، می‌توان تولد او را در حدود ۱۶۰ق تخمین زد. ابوالصلت به روایتی در مدینه زاده شد و در نیشابور اقامت گزید وی روز چهارشنبه، ۱۴ شوال سال ۲۳۶ هجری قمری‌ از‌ دنیا‌ رفت.

در محضر امام رضا(ع)

اکثر‌ قریب‌ به اتفاق علمای امامیه، وی‌ را‌ از اصحاب‌ امام‌ رضا‌ دانسته‌اند.هرچند بیشتر منابع اهل سنت، اباصلت را خادم امام رضا(ع) معرفی کرده‌اند اما از علمای امامیه کسی جز مقدس اردبیلی، او را‌ خادم‌ امام‌ رضا(ع) ندانسته است. شاید از آنجا که جنبه‌ علمی‌ و حدیثی اباصلت بر خادم بودن وی غلبه‌ داشته‌، اکثر علمای امامیه واژه‌ خادم‌ را درباره او به کار نبرده‌اند.

اباصلت در نیشابور در خدمت امام رضا حاضر بوده و در سرخس نیز به دیدار ایشان رفته است. او هنگام ورود امام رضا به نیشابور، حدیث سلسلة‌الذهب را از ایشان نقل کرده است. اکثر روایات مربوط به نحوه شهادت امام رضا(ع) از اباصلت نقل شده‌اند.

در محضر امام جواد(ع)

در اینکه اباصلت‌، امام جواد(ع) را ملاقات کرده جای تردید نیست‌ زیرا زمانی که امام رضا در بستر شهادت بود، امام جواد از مدینه به طوس آمده و گفت‌گویی‌ میان‌ امام‌ جواد و اباصلت رخ داده است. بعد از‌ شهادت امام رضا نیز دو ملاقات بین امام جواد و اباصلت گزارش شده است: یکی هنگام نماز خواندن امام جواد بر پیکر امام رضابود و دیگری زمانی رخ داد که اباصلت به دستور مأمون زندانی شد و با معجزه امام جواد و حضور آن حضرت در زندان، رهایی یافت.

شخصیت علمی و حدیثی

او در طلب علم به نقاط مختلفی چون عراق، حجاز و یمن سفر کرد و از کسانی چون حماد بن زید، عطاء بن مسلم، معتز بن سلیمان، عبدالرزاق صنعانی، مالک بن انس، فُضیل بن عیاض و عبدالله بن مبارک استماع حدیث نمود.

ابوالصلت چندی در بغداد به روایت حدیث پرداخت و در روزگار مأمون به عزم جنگ به مرو آمد و چون به مجلس خلیفه وارد شد و مأمون کلام او را شنید، به او علاقمند شد و از خواصش قرار داد. ابوالصلت در رد مرجئه، جهمیه، زنادقه و قدریه می‌کوشید و بارها با بشر مریسی در حضور مأمون مناظره کرد.

وثاقت و راویان

اباصلت هروی نزد همه رجالیان شیعه مورد وثوق است. در بین اهل سنت نیز رجالیانی همچون یحیی بن معین، عجلی، ابن شاهین وی را توثیق کرده‌اند حال آنکه بعضی دیگر همچون جوزجانی، نسائی، ابوحاتم رازی، عقیلی، ابن حبان، ابن عدی و دار قطنی او را تضعیف نموده‌اند.

اباصلت، احادیث بسیاری از امام رضا نقل کرده که بیشتر آنها‌ را‌ شیخ صدوق در عیون اخبار الرضا، الأمالی و خصال نقل کرده است. از میان روایت کنندگان از ابوصلت فرزندش محمد، احمد بن یحیی بلاذری، عبدالله بن احمد ابی خثیمه، ابوبکر ابن ابی الدنیا، یعقوب ابن سفیان بسوی، سهل بن زنجله، احمد بن منصور رمادی و عباس بن محمد دوری را می‌توان یاد کرد.

 مذهب

با وجود آنکه اباصلت از یاران امام رضا شمرده شده ولی در مذهب او اختلاف وجود دارد. از یک سو شیخ طوسی او را از عامه شمرده ولی گروهی از محدثان اهل سنت، تنها بر تشیع او خرده گرفته‌اند. این گروه، سنی‌ بودن اباصلت را انکار کرده و فقط به دلایل گرایش‌های شیعی، او را مورد بی‌مهری و گاه توهین قرار داده‌اند.

نشر احادیث فضایل امیرمؤمنان

یکی از نقاط برجسته شخصیت اباصلت هروی، نقل‌ فضایل‌ امیرمؤمنان به ویژه حدیث «مدینة العلم» از زبان محدثان بنام اهل‌ سنت‌ است. به عنوان نمونه، وی حدیث «مدینة العلم» را از طریق ابومعاویه و عبد الرزاق‌ صنعانی‌ نقل کرده است برخی از گزارش‌های تاریخی حاکی از این نکته است که وی با روش‌های گوناگون سعی‌ در‌ نقل‌ و نشر احادیث فضایل از طریق بزرگان اهل سنت داشته است. از جمله در برخی منابع آمده است: اباصلت که فردی دارا بود، در جستجوی این احادیث، مشایخ را إکرام می‌کرد تا آن احادیث را برایش روایت کنند

آثار

ابوالصلت کتابی در باب وفات امام رضا(ع) تألیف کرده که نجاشی از آن نام برده و ابن بابویه از آن در عیون اخبار الرضا استفاده کرده است.

این‌که اخبار وفات امام رضا(ع) غالبا از ابوصلت روایت شده، نشان از آن دارد که کتاب وی در این موضوع دست‌کم تا قرن پنجم و حتی ششم موجود بوده است.

آرامگاه

هم اکنون آرامگاهی منسوب به وی با نام خواجه اباصلت در سمت شرقی بیرون شهر مشهد وجود دارد. در قم و سمنان نیز مزارهایی منسوب به او موجود است.مقبره و گنبد و صحن آرامگاه خواجه در مشهد، به همّت کربلایی محمد علی درویش و با کمک‌های مردمی تجدید بنا شده. برخی از اهل عرفان مثل درویش علی متوفی ۷۲۶ق، در کنار مزار او دفن شده‌اند.

 

______________________________________________________________________________________________________________________________

منابع

  • ابن ابی حاتم، عبدالرحمن بن محمد، الجرح و التعدیل، حیدرآباد دکن، ۱۳۷۲ق.
  • ابن بابویه، محمدبن علی، عیون اخبار الرضا، به کوشش مهدی الاجوردی، قم، چاپخانه علمیه و قم، ناشر رضا مشهدی، ۱۳۶۳‌ش.
  • ابن حبان، محمد، کتاب المجرحین، به کوشش محمود ابراهیم زاید، بیروت، دارالمعرفة.
  • ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، حیدرآباد دکن، ۱۳۲۶ ق.
  • ابن شاهین، عمربن احمد، تاریخ اسماء الثقات، به کوشش عبدالمعطی.
  • امین قلعجی، بیروت، ۱۴۰۶ ق.
  • ابن عدی. عبدالله، الکامل فی ضعفاء الرجال، بیروت، ۱۴۰۵ق.
  • ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، بیروت،‌دار الفکر، ۱۴۱۵ق.
  • ابن کثیر دمشقی، البدایة و النهایة، بیروت،‌دار الفکر، بی‌تا
  • اعتماد السلطنه، محمد حسن، مطلع الشمس، تهران، ۱۳۰۰ق.
  • بسوی، یعقوب بن سفیان، المعرفة و التاریخ، به کوشش اکرم ضیاء عمری، بغداد، ۱۳۹۶ق.
  • بلاذری، احمدبن یحیی، انساب الاشراف، به کوشش محمد باقر محمودی، بیروت، ۱۳۹۷ق.
  • جوزجانی، ابراهیم بن یعقوب، احوال الرجال، به کوشش صبحی بدری سامرائی، بیروت، ۱۴۰۵ق.
  • خطیب بغدادی، احمدبن علی، تاریخ بغداد، قاهره، ۱۳۴۹ ق. و بیروت، دارالکتب العلمیه.
  • ذهبی، محمدبن احمد، تذهیب التهذیب، نسخه عکسی موجود در کتابخانه مرکز
  • ذهبی، محمدبن احمد، سیراعلام النبلاء، به کوشش صالح سمر، بیروت، ۱۴۰۶ق.
  • ذهبی، محمدبن احمد، میزان الاعتدال، به کوشش علی محمد بجاوی، قاهره، ۱۳۸۲ق.
  • طوسی، محمدبن حسن، اختیار معرفه الرجال، به کوشش حسن مصطفوی، مشهد، ۱۳۴۸ ش.
  • طوسی، محمدبن حسن، رجال، نجف، ۱۳۸۰ق.
  • طبسی، محمد محسن، جایگاه روایی اباصلت هروی از دیدگاه فریقین، پژوهشنامه حکمت و فلسفه اسلامی، زمستان ۱۳۸۸، شماره ۳۰، صفحه ۹۱ تا ۱۱۲.
  • عجلی، احمدبن عبدالله، تاریخ الثقات، به کوشش عبدالمعطی قلعجی، بیروت، ۱۴۰۵ق.
  • عقیلی، محمدبن عمرو، الضعفاء الکبیر، به کوشش عبدالمعطی امین قلعجی، بیروت، ۱۴۰۴ق.
  • نجاشی، احمدبن علی، رجال، به کوشش محمد جواد نائینی، بیروت، ۱۴۰۸ق.

 

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج