اخبار > تفسير العيّاشي



 

کد خبر:٣٧٦٤٢٠بازدید:1659تاریخ درج:يکشنبه ٥ ارديبهشت ١٣٩٥

 تفسير العيّاشي

 

معرفى اجمالى‏

« كتاب التفسير»، به زبان عربى، نوشته ابو نصر محمد بن مسعود عياشى، از تفسيرهاى كهن امامى، متعلق به عصر غيبت صغرا( ۲۶۰- ۳۲۹) است.

اين كتاب، مشتمل بر تفسير روايى قرآن از آغاز تا پايان سوره كهف است، اما بر اساس مطالبى كه از اين تفسير در آثار دوره‏هاى بعدى آمده، احتمالا در اصل، شامل تمامى قرآن بوده است. نوشته موجود ظاهرا اندكى پس از وفات مؤلف تدوين يافته است.

ساختار

كتاب، در دو جلد تنظيم شده است. از آغاز قرآن تا پايان سوره انعام، در جلد اول و از آغاز سوره اعراف تا آخر سوره كهف، در جلد دوم تفسير شده است. در تفسير عياشى، جنبه روايى غالب است؛ با اين حال، به دليل توجه مؤلف به آيات الاحكام، ويژگى فقهى اين تفسير بيشتر از ديگر تفاسير كهن اماميه، همچون تفسير فرات كوفى و تفسير على بن ابراهيم قمى است( براى نمونه: عياشى، ج ۱، ص ۱۹۲، ۲۳۸ و ۲۴۸).

گزارش محتوا

عياشى، نخست، در مقدمه‏اى كوتاه به ذكر احاديثى در فضيلت قرآن كريم، ترك روايت احاديث مخالف با قرآن، مطالب مذكور در قرآن و لزوم مراجعه به ائمه اطهار( ع) براى فهم و تفسير قرآن، پرداخته است( همان، ج ۱، ص ۷۴- ۹۷)، سپس آياتى را تفسير كرده كه در آنها رواياتى از ائمه( ع) در باره اعتقادات و آموزه‏هاى شيعى، به‏ويژه در فضايل اهل بيت( ع) و منقصت دشمنان ايشان رسيده است. بيشتر اين روايات، از امام باقر و امام صادق( ع) نقل شده است. رجال‏شناسان امامى، با وجود ستودن عياشى، گفته‏اند كه وى از افراد ضعيف روايت مى‏كرده است( نجاشى، ص ۳۵۰، طوسى، ص ۳۱۷- ۳۲۰).

در تفسير عياشى، علاوه بر مطالب تفسيرى و فقهى، به مسائل كلامى نيز پرداخته شده است؛ مثلا عياشى، در بحث از جبر و تفويض، رواياتى دال بر رد هر دو نظريه جبر و تفويض آورده و نظرى موافق با« امر بين أمرين» ارائه كرده است( ج ۲، ص ۱۴۰- ۱۴۱).

عياشى، رواياتى در باره فرقه‏هاى شيعى و ديگر فرق، از جمله واقفيه و خوارج و عجليه و قَدَريه، آورده است( همان، ج ۲، ص ۵۵، ۱۰۴، ۱۱۲، ۱۲۴، ۱۲۵ و ۱۶۳. براى آگاهى از جنبه‏هاى قصصى: همان، ج ۱، ص ۱۴۵- ۱۴۹، ج ۲، ص ۱۵۴ و ۱۵۵).

متن موجود تفسير عياشى، نوشته‏اى مرسل است كه در آن، اسناد احاديث ذكر نشده است و تدوين كننده، بنا بر گزارش خود وى اسناد را حذف كرده تا در فرصتى مناسب، اين متن را نزد كسى كه آن را به طريق سماع يا اجازه از مؤلف يا احتمالا از شاگردان وى به دست آورده، برخواند( همان، ج ۱، ص ۷۳. در باره انتقاد محمد باقر مجلسى از اين كار: ج ۱، ص ۲۸).

حاكم حَسكانى، در« شواهد التنزيل»، از متن مسنَد تفسير استفاده كرده است و گويا متن مسند تفسير تا زمان ابن طاووس( متوفى ۶۶۴)، در دست بوده است( ابن طاووس، ص ۷۹).

از مقايسه روايات دال بر وقوع تحريف در قرآن كريم در تفسير عياشى با نسخه خطى قِرائات احمد بن محمد سَيارى، برمى‏آيد كه اين اثر، منبع عياشى در نقل روايات بوده است( براى نمونه: عسكرى، ج ۳، ص ۱۱۴، ۱۱۵، ۲۵۹، ۲۶۲ و ۲۶۴)؛ حال آنكه رجال‏شناسان امامى، روايات منقول از سيارى را بسيار ضعيف دانسته و در مسائل فقهى به آنها بى‏اعتنا بوده‏اند( خويى، ج ۲، ص ۲۸۲- ۲۸۴).

بر اساس مطالب مشابه در تفسير عياشى و تفسير على بن ابراهيم قمى، احتمالا اين دو اثر، منابع مشتركى داشته‏اند( براى نمونه: عياشى، ج ۱، ص ۱۰۹- ۱۱۳، ۱۴۵- ۱۴۹؛ قمى، ج ۱، ص ۳۶- ۴۱، ۵۵- ۵۸)؛ از جمله تفسير جابر بن يزيد جُعفى( متوفى ۱۲۸) كه عياشى روايات فراوانى از آن نقل كرده است.

تفسير ابو الجارود، زياد بن مُنذر نيز از منابع مشترك اين دو بوده است، گو اينكه بخش‏هاى منقول از تفسير مذكور، در دو اثر، همانند نيست و هر يك از آنها از بخش‏هاى مختلف آن، استفاده كرده‏اند. نصوص بر جا مانده از تفسير عياشى در« شواهد التنزيل»، حاكى از آن است كه عياشى، از برخى منابع تفسيرى اهل سنت نيز استفاده كرده است( براى نمونه: عياشى، ج ۳، ص ۱۵۳، ۱۶۳- ۱۶۵).

از تفسير عياشى، نسخه‏هاى خطى و چاپ‏هاى مختلفى در دست است؛ از جمله چاپ هاشم رسولى محلاتى در ۱۳۴۰ ش( براى آگاهى بيشتر در باره مشخصات نسخه‏ها و نيز منابع ديگر: بكائى، ج ۶، ص ۲۳۵۲؛ سزگين، ج ۱، جزء ۱، ص ۹۹).

بنياد بعثت قم نيز اين تفسير را در ۱۳۷۹ ش / ۱۴۲۱ ق، در قم چاپ كرده است. در تصحيح اين چاپ، از تمام نسخه‏هاى موجود استفاده نشده، اما در آن، ۱۱۶ مورد از نصوص مفقود( كه در ديگر متون امامى و غير امامى نقل شده‏اند)، گردآورى شده است كه تفسير كل قرآن را شامل مى‏شود. هم‏چنين در اين چاپ، اسنادها و طريق روايت عياشى به افراد مختلف ذكر شده است.

منابع‏

۱. ابن طاووس، سعد السعود[ نجف ۱۳۶۹ / ۱۹۵۰]، چاپ افست قم‏[ بى‏تا]؛

۲. محمد حسن بكائى، كتاب‏نامه بزرگ قرآن كريم، تهران، ۱۳۷۴ ش؛

۳. فؤاد سزگين، تاريخ التراث العربى، ج ۱، جزء ۱( نقله الى العربية، محمود فهمى حجازى، رياض ۱۴۰۳ / ۱۹۸۳)؛

۴. محمد بن حسن طوسى، الفهرست، چاپ الويس اسپرنگر، هندوستان، ۱۲۷۱ / ۱۸۵۳، چاپ محمود راميار، چاپ افست مشهد، ۱۳۵۱ ش؛

۵. مرتضى عسكرى، القرآن الكريم و روايات المدرستين، تهران، ۱۳۷۸ ش؛

۶. محمد بن مسعود عياشى، التفسير، قم ۱۴۲۱؛

۷. على بن ابراهيم قمى، تفسير القمى، چاپ طيب موسوى جزايرى، نجف ۱۳۸۷، چاپ افست قم‏[ بى‏تا]؛

۸. احمد بن على نجاشى، فهرست اسماء مصنفى الشيعة المشتهر برجال النجاشى، چاپ موسى شبيرى زنجانى، قم ۱۴۰۷.

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج